علائم تحلیل استخوان فک

آخرین آپدیت 21 مرداد 1405

علائم تحلیل استخوان فک چیست؟ 10 نشانه مهم و روش تشخیص

علائم تحلیل استخوان فک همیشه واضح نیستند. در واقع یکی از نکات مهم درباره کاهش استخوان فک این است که ممکن است در مراحل اولیه هیچ درد یا علامت مشخصی ایجاد نکند و بیمار تنها هنگام معاینه دندانپزشکی، بررسی بیماری لثه یا تهیه عکس برای کاشت ایمپلنت متوجه کاهش استخوان شود.

در برخی افراد، تحلیل استخوان اطراف دندان با علائمی مانند لق‌شدن دندان، عقب‌رفتن لثه، ایجاد فاصله جدید بین دندان‌ها و تغییر نحوه قرارگرفتن دندان‌ها روی هم همراه است. اگر علت کاهش استخوان بیماری پریودنتال باشد، خون‌ریزی و تورم لثه، بوی بد مداوم دهان و در موارد پیشرفته‌تر چرک بین دندان و لثه نیز ممکن است دیده شود. این علائم در بیماری پریودنتال شناخته‌شده‌اند، اما وجود یکی از آنها به‌تنهایی برای تشخیص تحلیل استخوان کافی نیست.

اگر می‌خواهید درباره علت‌ها، پیشگیری و روش‌های درمان نیز اطلاعات کامل داشته باشید، مقاله مادر تحلیل استخوان فک را مطالعه کنید. تحلیل استخوان فک؛ علت‌ها، علائم و روش‌های درمان

اولین علائم تحلیل استخوان فک چیست؟

اولین نشانه‌ها به علت کاهش استخوان بستگی دارند. اگر تحلیل استخوان در اطراف دندان‌ها بر اثر بیماری لثه اتفاق افتاده باشد، ممکن است بیمار ابتدا متوجه خون‌ریزی لثه، عقب‌رفتگی لثه یا ایجاد فاصله‌های جدید بین دندان‌ها شود.

اما یک نکته مهم وجود دارد: خود کاهش استخوان ممکن است برای مدت زیادی بدون علامت باشد. به همین دلیل نبود درد یا لق‌شدن دندان به معنی سالم‌بودن قطعی سطح استخوان نیست.

از نشانه‌هایی که بهتر است جدی گرفته شوند می‌توان به این موارد اشاره کرد:

  • خون‌ریزی مکرر لثه
  • عقب‌رفتن لثه
  • بلندتر دیده‌شدن دندان‌ها
  • ایجاد فاصله جدید بین دندان‌ها
  • لق‌شدن یا حرکت دندان
  • تغییر نحوه قرارگرفتن دندان‌ها هنگام بستن دهان
  • بوی بد مداوم همراه با بیماری لثه

Mayo Clinic نیز لق‌شدن دندان، عقب‌رفتگی لثه، ایجاد فاصله‌های جدید، خون‌ریزی، بوی بد مداوم و تغییر بایت را از علائم بیماری پریودنتال پیشرفته می‌داند؛ بیماری‌ای که می‌تواند استخوان نگهدارنده دندان را تخریب کند.

10 نشانه مهم تحلیل استخوان فک

جدول زیر کمک می‌کند علائم و نشانه های تحلیل استخوان فک را که ممکن است همراه با تحلیل استخوان دیده شوند سریع‌تر بشناسید. توجه داشته باشید که هیچ‌کدام از این موارد به‌تنهایی تشخیص قطعی محسوب نمی‌شوند.

نشانهچه چیزی ممکن است نشان دهد؟نیاز به بررسی
1. لق‌شدن دندانکاهش حمایت استخوان یا بیماری پریودنتالبالا
2. عقب‌رفتن لثهبیماری لثه یا تغییر بافت اطراف دندانبالا
3. بلندتر دیده‌شدن دنداننمایان‌شدن سطح بیشتری از ریشهمتوسط تا بالا
4. ایجاد فاصله جدید بین دندان‌هاجابه‌جایی دندان یا کاهش بافت نگهدارندهبالا
5. مثلث‌های سیاه جدید بین دندان‌هاکاهش پاپی لثه یا تغییر حمایت پریودنتالمتوسط
6. تغییر بایتحرکت دندان‌ها یا کاهش حمایت آنهابالا
7. خون‌ریزی و تورم مداوم لثهالتهاب یا بیماری پریودنتالبالا
8. بوی بد مداوم یا چرک لثهاحتمال عفونت پریودنتالبالا
9. لق‌شدن دندان مصنوعی قدیمیتغییر شکل ریج استخوانی زیر پروتزنیاز به بررسی
10. تغییر فرم فک و حمایت صورتممکن است در بی‌دندانی و تحلیل گسترده دیده شودنیاز به معاینه

1. لق‌شدن دندان‌ها

دندان طبیعی توسط استخوان، لیگامان پریودنتال و لثه حمایت می‌شود. وقتی بیماری پریودنتال پیشرفت کند و بخشی از استخوان نگهدارنده از بین برود، دندان ممکن است حرکت بیشتری پیدا کند.

علائم تحلیل استخوان فک بالا و پایین و لق‌ شدن دندان دائمی بدون علت مشخص باید بررسی شود و نباید صرفاً به افزایش سن نسبت داده شود.

2. عقب‌رفتن لثه

عقب‌رفتگی لثه الزاماً به معنی تحلیل استخوان نیست، اما می‌تواند همراه با بیماری پریودنتال یا تغییر بافت‌های حمایت‌کننده دندان باشد.

به همین دلیل، تحلیل استخوان و عقب رفتن لثه دو مفهوم یکسان نیستند و برای مشخص‌شدن وضعیت استخوان به معاینه و تصویربرداری نیاز است.

3. بلندتر دیده‌شدن دندان‌ها

وقتی لثه عقب می‌رود، سطح بیشتری از ریشه دندان نمایان می‌شود و ممکن است بیمار احساس کند دندان‌هایش بلندتر شده‌اند.

4. ایجاد فاصله‌های جدید

ایجاد فاصله‌ای که قبلاً میان دندان‌ها وجود نداشته، به‌خصوص اگر همراه با خون‌ریزی، عقب‌رفتگی لثه یا لقی باشد، نیازمند بررسی پریودنتال است.

5. ایجاد مثلث‌های سیاه

در برخی بیماران عقب‌رفتن لثه یا کاهش بافت بین دندان‌ها باعث ایجاد فضاهای مثلثی تیره در نزدیکی لثه می‌شود. این علامت به‌تنهایی اثبات‌کننده تحلیل استخوان نیست، اما در کنار سایر نشانه‌ها اهمیت پیدا می‌کند.

6. تغییر موقعیت دندان‌ها

در بیماری پریودنتال پیشرفته ممکن است دندان‌ها به‌آرامی حرکت کنند و بیمار متوجه شود نحوه قرارگیری آنها نسبت به گذشته تغییر کرده است.

7. خون‌ریزی یا تورم مداوم لثه

این علامت بیشتر نشان‌دهنده التهاب لثه یا بیماری پریودنتال است تا خود تحلیل استخوان در بیماری لثه؛ اما بیماری پریودنتال درمان‌نشده می‌تواند استخوان نگهدارنده دندان را تخریب کند.

8. بوی بد مداوم دهان

بوی بد علل بسیار مختلفی دارد. بااین‌حال اگر همراه خون‌ریزی، پاکت عمیق، عقب‌رفتگی لثه یا لقی دندان باشد، بررسی بیماری پریودنتال اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

9. تغییر اندازه یا گیر دندان مصنوعی

در افراد بی‌دندان، شکل ریج فک به مرور می‌تواند تغییر کند. در نتیجه دندان مصنوعی‌ای که زمانی مناسب بوده ممکن است لق‌تر شود یا هنگام جویدن حرکت بیشتری داشته باشد.

10. تغییرات ظاهری در موارد شدید

کاهش گسترده و طولانی‌مدت استخوان پس از بی‌دندانی می‌تواند همراه با کاهش حمایت بافت‌های اطراف دهان باشد. البته تغییر شکل لب، گونه یا قسمت پایینی صورت علل مختلفی دارد و از روی ظاهر نمی‌توان تحلیل استخوان را تشخیص داد.

علائم تحلیل استخوان فک بعد از کشیدن دندان

یکی از تصورهای اشتباه این است که تحلیل استخوان پس از کشیدن دندان حتماً باید درد یا علامت واضحی ایجاد کند.

در واقع بعد از کشیدن دندان، استخوان آلوئولار وارد فرایند طبیعی بازسازی می‌شود و ابعاد ریج می‌تواند کاهش پیدا کند؛ این فرایند اغلب بدون درد است. مطالعات نشان داده‌اند روش‌های حفظ ریج یا Socket Preservation می‌توانند میزان کاهش ابعاد استخوان بعد از کشیدن را محدود کنند، هرچند تغییرات استخوان را کاملاً متوقف نمی‌کنند.

نشانه‌هایی که پس از گذشت زمان ممکن است جلب توجه کنند عبارت‌اند از:

  • باریک‌تر یا فرورفته‌تر شدن محل دندان کشیده‌شده
  • تغییر فرم لثه در محل بی‌دندانی
  • لق‌ترشدن دندان مصنوعی
  • کاهش حجم ریج هنگام معاینه
  • مشخص‌شدن کمبود عرض یا ارتفاع استخوان هنگام بررسی برای ایمپلنت

برای جزئیات بیشتر درباره این فرایند، مقاله کشیدن دندان و تحلیل استخوان نیز در سایت موجود است. کشیدن دندان و تحلیل استخوان

علائم تحلیل استخوان اطراف دندان

وقتی تحلیل استخوان در اطراف دندانی که هنوز در دهان وجود دارد رخ می‌دهد، یکی از علل مهمی که دندانپزشک بررسی می‌کند بیماری پریودنتال است.

ممکن است بیمار متوجه:

  • خون‌ریزی لثه
  • عقب‌رفتگی لثه
  • ایجاد پاکت‌های عمیق
  • ترشح یا چرک اطراف لثه
  • فاصله‌های جدید
  • حرکت یا لق‌شدن دندان
  • درد هنگام جویدن
  • تغییر بایت

شود.

در معاینه پریودنتال، عمق پاکت‌های اطراف دندان اندازه‌گیری می‌شود و تصاویر رادیوگرافی برای بررسی سطح استخوان به اطلاعات بالینی اضافه می‌شوند. تشخیص بر اساس مجموعه این یافته‌ها انجام می‌شود، نه یک علامت واحد یا صرفاً یک عکس.

علائم تحلیل استخوان اطراف دندان

آیا تحلیل استخوان فک درد دارد؟

معمولاً خود تحلیل تدریجی استخوان الزاماً دردناک نیست.

بنابراین ممکن است فرد کاهش استخوان قابل‌توجهی داشته باشد ولی تا زمان تهیه عکس یا ایجاد مشکلات پریودنتال متوجه آن نشود.

اگر درد شدید، تورم، ترشح، تب، درد هنگام جویدن یا حساسیت قابل‌توجه وجود داشته باشد، باید احتمال مشکلات همراه مانند التهاب، عفونت، آبسه، مشکلات ریشه یا بیماری پریودنتال بررسی شود.

پس نبود درد، تحلیل استخوان را رد نمی‌کند و وجود درد نیز به‌تنهایی اثبات‌کننده آن نیست.

تغییرات صورت در تحلیل استخوان فک

در افرادی که برای مدت طولانی ( تحلیل شدید استخوان فک) چندین دندان یا تمام دندان‌های خود را از دست داده‌اند، کاهش حجم ریج فک می‌تواند بخشی از حمایت بافت نرم اطراف دهان را کاهش دهد.

در موارد گسترده ممکن است تغییراتی مانند کاهش حمایت لب، تغییر فرم ناحیه اطراف دهان یا تغییر ارتفاع بخش پایینی صورت دیده شود.

بااین‌حال، چین‌وچروک، فرورفتگی گونه یا تغییر فرم صورت به‌تنهایی معیار تشخیص تحلیل استخوان فک نیست. افزایش سن، بافت نرم، کاهش وزن و عوامل متعدد دیگری بر ظاهر صورت تأثیر دارند.

تغییرات صورت در تحلیل شدید استخوان فک

مشاوره سریع برای بررسی علائم تحلیل استخوان فک

اگر دندان لق، عقب‌رفتگی لثه، تغییر فرم محل دندان کشیده‌شده دارید یا در عکس دندانپزشکی به شما گفته شده سطح استخوان کاهش یافته است، می‌توانید برای بررسی اولیه تصاویر خود را ارسال کنید.

برای بررسی اولیه، OPG و در صورت وجود تصاویر داخل دهان یا CBCT را همراه توضیح کوتاهی درباره علائم و زمان شروع آنها ارسال کنید.

علائم تحلیل استخوان فک در عکس OPG چیست؟

یکی از پرسش‌های رایج بیماران این است که آیا می‌توان علائم تحلیل استخوان فک را در OPG مشاهده کرد؟

OPG یک تصویر کلی از دو فک، دندان‌ها و بخش زیادی از استخوان‌های اطراف ارائه می‌دهد و می‌تواند برای مشاهده کاهش واضح ارتفاع استخوان یا بررسی اولیه نواحی بی‌دندانی مفید باشد.

اما تشخیص بیماری پریودنتال و میزان تحلیل استخوان نباید تنها بر اساس OPG انجام شود.

دندانپزشک معمولاً اطلاعات عکس را در کنار:

  • معاینه لثه
  • اندازه‌گیری پاکت پریودنتال
  • میزان لقی دندان
  • خون‌ریزی هنگام پروب
  • وضعیت اتصال لثه
  • سابقه بیماری
  • و در صورت نیاز تصاویر رادیوگرافی دقیق‌تر

تفسیر می‌کند.

Mayo Clinic نیز تشخیص پریودنتیت را ترکیبی از معاینه، اندازه‌گیری پاکت‌ها و رادیوگرافی برای بررسی کاهش استخوان معرفی می‌کند.

آیا CBCT برای تشخیص تحلیل استخوان لازم است؟

نه برای همه بیماران.

در بسیاری از مشکلات پریودنتال، معاینه و رادیوگرافی‌های دندانپزشکی معمول اطلاعات کافی فراهم می‌کنند. اما برای برنامه‌ریزی ایمپلنت، بررسی سه‌بعدی کمبود استخوان یا موارد پیچیده، ممکن است دندانپزشک CBCT درخواست کند.

آیا CBCT برای تشخیص تحلیل استخوان لازم است؟

چگونه تحلیل استخوان تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص دقیق معمولاً از ترکیب چند روش انجام می‌شود:

روشکاربرد
معاینه لثه و دندانبررسی التهاب، عقب‌رفتگی، عفونت و لقی
پروب پریودنتالاندازه‌گیری عمق پاکت اطراف دندان
بررسی بایتتشخیص تغییر موقعیت یا حرکت دندان‌ها
OPGارزیابی کلی سطح استخوان و وضعیت دو فک
رادیوگرافی داخل دهانیبررسی دقیق‌تر استخوان اطراف دندان‌های مشخص
CBCT در موارد لازمبررسی سه‌بعدی حجم استخوان و برنامه‌ریزی درمان
بررسی پروتزتشخیص تغییرات ریج در بیمار دارای دندان مصنوعی

بنابراین پاسخ به سؤال «از کجا بفهمیم استخوان فک تحلیل رفته؟» این است که علائم می‌توانند باعث ایجاد شک شوند، اما مقدار و علت کاهش استخوان باید توسط دندانپزشک و با معاینه و تصویربرداری مناسب مشخص شود.

ایمپلنت ثابت یا دندان مصنوعی متحرک؛ کدام‌یک باعث تحلیل استخوان می‌شود؟

وقتی یک یا چند دندان از دست می‌رود، معمولاً دو راه‌حل اصلی پیش روی بیمار قرار می‌گیرد: کاشت ایمپلنت یا استفاده از دندان مصنوعی. در این شرایط، یکی از اولین پرسش‌ها این است که ایمپلنت بهتر است یا دندان مصنوعی و کدام درمان از نظر زیبایی، قدرت جویدن، ماندگاری، هزینه و حفظ استخوان فک انتخاب مناسب‌تری خواهد بود؟ در این مقاله{ایمپلنت دندان بهتر است یا دندان مصنوعی؟}، تفاوت ایمپلنت و دندان مصنوعی را از ۹ جنبه مهم مقایسه می‌کنیم.

چه زمانی باید به دندانپزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده یکی از موارد زیر بهتر است معاینه به تعویق نیفتد:

  • لق‌شدن یک دندان دائمی
  • خون‌ریزی مکرر یا خودبه‌خودی لثه
  • ترشح یا چرک اطراف دندان
  • عقب‌رفتگی قابل‌توجه لثه
  • ایجاد فاصله جدید میان دندان‌ها
  • تغییر نحوه قرارگرفتن دندان‌ها روی یکدیگر
  • درد مداوم هنگام جویدن
  • دندان مصنوعی‌ای که ناگهان یا به‌تدریج لق‌تر شده
  • سابقه کشیدن دندان و نگرانی درباره حجم استخوان برای ایمپلنت

هرچه بیماری پریودنتال زودتر تشخیص داده و کنترل شود، فرصت بیشتری برای جلوگیری از پیشرفت تخریب بافت‌های حمایت‌کننده دندان وجود دارد.

درمان تحلیل استخوان فک چگونه است؟

درمان به علت و شدت تحلیل استخوان بستگی دارد. اگر بیماری فعال لثه وجود داشته باشد، ابتدا باید عفونت و التهاب کنترل شود؛ اگر کمبود استخوان مربوط به ناحیه بی‌دندان و برنامه کاشت ایمپلنت باشد، ممکن است پیوند استخوان یا سایر روش‌های بازسازی بررسی شوند.

برای توضیح کامل درمان‌ها، پیوند استخوان، GBR، سینوس‌لیفت و امکان انجام ایمپلنت، به مقاله مادر تحلیل استخوان فک مراجعه کنید. درمان و بازسازی تحلیل استخوان فک

همچنین درباره روش‌های بازسازی می‌توانید مقاله پیوند استخوان در کاشت ایمپلنت را مطالعه کنید. پیوند استخوان در کاشت ایمپلنت

سوالات متداول درباره علائم تحلیل استخوان فک

آیا ممکن است تحلیل استخوان فک هیچ علامتی نداشته باشد؟

بله. به‌خصوص در مراحل اولیه، کاهش استخوان ممکن است بدون درد یا علامت واضح باشد و در معاینه یا رادیوگرافی مشخص شود.

آیا لق شدن دندان حتماً نشانه تحلیل استخوان است؟

خیر. علل مختلفی برای لق‌شدن دندان وجود دارد، اما کاهش حمایت استخوان در بیماری پریودنتال یکی از علل مهم است و باید بررسی شود.

آیا خون‌ریزی لثه نشانه تحلیل استخوان است؟

خون‌ریزی بیشتر نشانه التهاب یا بیماری لثه است. اگر بیماری پریودنتال پیشرفت کند، می‌تواند باعث کاهش استخوان نگهدارنده دندان شود.

آیا عقب‌رفتن لثه یعنی استخوان فک هم تحلیل رفته؟

نه لزوماً. تحلیل لثه و تحلیل استخوان یک مفهوم نیستند. برای تعیین وضعیت استخوان به معاینه و در صورت نیاز عکس نیاز است.

آیا تحلیل استخوان بعد از کشیدن دندان درد دارد؟

معمولاً تغییرات تدریجی استخوان بعد از کشیدن دندان می‌تواند بدون درد اتفاق بیفتد. درد شدید یا تورم بعد از کشیدن باید از نظر مشکلات دیگری مانند عفونت بررسی شود.

آیا OPG تحلیل استخوان را نشان می‌دهد؟

OPG می‌تواند نمای کلی خوبی ارائه کند و برخی کاهش‌های واضح استخوان را نشان دهد، اما تشخیص دقیق باید همراه با معاینه بالینی انجام شود.

برای تشخیص تحلیل استخوان OPG بهتر است یا CBCT؟

این دو کاربرد یکسانی ندارند. OPG برای ارزیابی کلی مفید است؛ CBCT اطلاعات سه‌بعدی می‌دهد و بیشتر زمانی استفاده می‌شود که برای برنامه‌ریزی درمان، ایمپلنت یا بررسی کمبود پیچیده استخوان به جزئیات بیشتر نیاز باشد.

آیا تغییر فرم صورت نشانه قطعی تحلیل استخوان است؟

خیر. در بی‌دندانی طولانی و تحلیل گسترده ممکن است حمایت صورت تغییر کند، اما تغییرات ظاهری علل فراوانی دارند و به‌تنهایی تشخیصی نیستند.

آیا تحلیل استخوان قابل درمان است؟

در بسیاری از موارد می‌توان علت را کنترل و در شرایط مناسب بخشی از کمبود استخوان را با روش‌های بازسازی جبران کرد. روش مناسب به علت، محل و شدت مشکل بستگی دارد.

نتیجه‌گیری؛ علائم را جدی بگیرید اما خودتشخیصی نکنید

علائم تحلیل استخوان فک ممکن است از لق‌شدن دندان، عقب‌رفتن لثه و ایجاد فاصله‌های جدید تا تغییر بایت یا لق‌شدن دندان مصنوعی متفاوت باشند. در عین حال، تحلیل استخوان ممکن است به‌خصوص در مراحل اولیه هیچ علامت واضحی ایجاد نکند.

به همین دلیل نمی‌توان تنها از روی درد، ظاهر لثه یا حتی یک تصویر OPG به‌تنهایی میزان تحلیل استخوان را مشخص کرد. معاینه لثه، اندازه‌گیری پاکت‌ها و بررسی تصاویر رادیوگرافی در کنار یکدیگر برای تشخیص اهمیت دارند.

اگر هدف شما شناخت علت، روش‌های جلوگیری از پیشرفت مشکل، امکان پیوند استخوان یا انجام ایمپلنت است، توضیحات کامل در مقاله تحلیل استخوان فک قرار گرفته است. مطالعه راهنمای کامل تحلیل استخوان فک

رزرو مشاوره آنلاین علائم تحلیل استخوان فک در گروه دندانپزشکی دکتر روشن‌طلب

اگر علائمی مانند لق‌شدن دندان، عقب‌رفتگی لثه، تغییر فرم ناحیه بی‌دندان یا عدم تطابق دندان مصنوعی دارید، می‌توانید برای بررسی اولیه تصاویر و مدارک خود را برای گروه دندانپزشکی دکتر روشن‌طلب ارسال کنید.

برای بررسی وضعیت استخوان پیش از ایمپلنت بهتر است تصویر OPG و در صورت وجود CBCT را همراه توضیحی درباره زمان ازدست‌دادن یا کشیدن دندان، سابقه بیماری لثه و علائمی که مشاهده کرده‌اید ارسال کنید.

شماره‌های تماس شعب

پذیرش شعبه تهران: 982191014354+

پذیرش شعبه رشت: 982191014354+ |981332134833+ | 981332123209+

ارتباط مستقیم در واتس‌اپ

ارتباط مستقیم با شعبه استانبول (ترکیه): 0090535012299

ارتباط مستقیم با شعبه تهران: 989351074980+

ارتباط مستقیم با شعبه رشت: 989375811127+

آدرس شعبه مرکزی

رشت، بلوار قلی‌پور، ابتدای پل روگذر، کلینیک دندانپزشکی دکتر روشن طلب

پس از بررسی اولیه مشخص می‌شود که آیا معاینه لثه، تصویربرداری دقیق‌تر، درمان پریودنتال یا بررسی استخوان برای کاشت ایمپلنت نیاز است.

مشاوره آنلاین جایگزین معاینه حضوری و بررسی بالینی لثه، دندان‌ها و استخوان فک نیست.

7 دیدگاه در ”علائم تحلیل استخوان فک؛ 10 نشانه مهم + روش تشخیص

  1. با سلام حدوداً ده سال پیش کل دندان دوفک و کشیدم به علت آهکی بودن دندان و بی سوادی دندانپزشک و نداشتن آگاهی کافی و عدم توانایی مالی مجبور به استفاده از پروتز متحرک شدم که بنظرم باعث تحلیل استخوان شده چکار باید کنم

    1. سلام وقتتون بخیر برای تشخیص درمان دقیق لازمه عکس opg تهیه کنید و مشاوره بشید. مشاوره آنلاین از طریق واتساپ هم داریم.
      در کل کشیدن دندان و استفاده از پروتز متحرک باعث تحلیل رفت استخوان فک میشه. بهترین درمان برای جایگزینی دندان از دست رفته ایمپلنت هست اینکه چه تعداد ایمپلنت برای کل فک نیاز دارید با معاینه عکس opg مشخص میشه.
      پس اولین قدم تهیه عکس و مشاوره هست تا از طرح درمان مطلع بشید. مشاوره انلاین و حضوری رایگان هست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هوش مصنوعی دکتر روشن طلب